ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ‘ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਜਨਾ’ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਕਮ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਰਕਮ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਰਕਮ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ, ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੈਂਕ ਖ਼ਾਤੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਪੈਸੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਅਦਾਲਤਪੁਰ ਦੀ 40 ਸਾਲਾ ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਤੇ ਵਿੱਚ ਰਕਮ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਤੇ ਵਿੱਚ ₹3,000 ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹ ਰਕਮ ਖ਼ਰਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਮੰਗੇਗਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦਿਵਾਵਾਂਗੀ। ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਰਕਮ ਮੈਂ ਉਸੇ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਾਂਗੀ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਉਹ ਮੰਗੂਗਾ, ਉਹੀ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।”
ਇੱਛੇਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਸੋਮਾ ਲਈ ₹4,500 ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੋਵੇਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਉਹ ਲੈ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਖ਼ਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।”
ਘੱਟ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੋਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰਕਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਖ਼ਰੀਦਾਂਗੀ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਚੁਕੰਦਰ ਅਤੇ ਮੇਵੇ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਡ੍ਰੈਗਨ ਫ਼ਰੂਟ ਵੀ ਖ਼ਰੀਦਾਂਗੀ। ਇਹ ਫ਼ਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ‘ਦ ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ੋਅ’ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਇਸਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਾਂਗੀ।” ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹੱਸ ਪਈ।
ਸੋਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ₹6,000 ਮਿਲਣਗੇ। ਮੇਰੀ ਧੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਲਈ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਲਵਾਰ-ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਂਡਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਤੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਰ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਟਾਲਦੀ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਾਂਗੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਬਚਾ ਸਕਾਂਗੇ।” ਸੋਮਾ ਦੀਆਂ ਛੇ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਦਿਉਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤੂ ਅਤੇ ਜ਼ੀਨਾ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨਾਂ ’ਤੇ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁੱਲ ₹13,500 ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਰਕਮ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਣਗੀਆਂ।
ਸੁਨਾਮ ਦੀ 53 ਸਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਰੇਣੂ ਲਈ ਇਹ ਰਕਮ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਘਰ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਿਠਾਈ, ਸਨੈਕਸ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਾਰ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ।”
47 ਸਾਲਾ ਸਵਿਤਾ ਇਸ ਸਹਾਇਤਾ ਰਕਮ ਨੂੰ ਬੱਚਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਭੀਰ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਧੀ ਵੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁੱਲ ₹6,000 ਮਿਲਣਗੇ। ਮੇਰੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ₹1,000 ਡਾਕਘਰ ਦੀ ਬਚਤ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਦਕਿ ਮੇਰੀ ਧੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰਕਮ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਸਕੇਗੀ।”
ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ ਲਈ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ₹1,500 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਮਿਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਜਾਤੀ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਅਪਲੋਡ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਬਣਵਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਬਣਵਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗੀ। ₹1,000 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਧੀ ਬੀ.ਏ. ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਰਕਮ ਉਸਦੀ ਐਡਮਿਸ਼ਨ ’ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਾਂਗੀ।”
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ 55 ਸਾਲਾ ਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਲੀ ਰਕਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੱਢ ਲਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਖ਼ਾਤੇ ਵਿੱਚ ₹3,000 ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ₹1,000 ਕੱਢੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਮੇਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਵਾਈਆਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।”
ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਕਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਵਾਅਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਮੋਗਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜਨ ਸਭਾ ਦੌਰਾਨ ਤਤਕਾਲੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ ਤਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਰਕਮ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ, ਬੱਚਤ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਸਾਧਨ। ਕਈ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖ਼ਾਤੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ’ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।