ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ: ਹਰਪ੍ਰੀਤਪਾਲ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਹੇਠ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਚੂਹਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰਕ ਸਲਾਹ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਟਿੱਲਰਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਲੀ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ‘ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ:
ਫ਼ੀਲਡ ਚੂਹਾ (Bandicota bengalensis): ਇਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀਆਂ ਖੁੱਡਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਤਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਘਰੂ ਚੂਹਾ (Rattus rattus): ਇਹ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ, ਢੇਰਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਫ਼ਟ-ਫਰ ਵਾਲਾ ਚੂਹਾ (Mus musculus): ਇਹ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਖਾਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚੂਹਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ:
ਚੂਹੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਪੌਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਣਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਬਣਨ ਸਮੇਂ ਸਿੱਧਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਪਜ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 15 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘਾਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਉਪਾਅ:
1.ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਮੇੜਾਂ, ਖੁੱਡਾਂ,ਨਿਕਾਸੀ ਨਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨੀ।
2.ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿੰਕ ਫ਼ਾਸਫ਼ਾਈਡ 2% ਚਾਰਾ (10 ਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿੰਕ ਫ਼ਾਸਫ਼ਾਈਡ + 490 ਗ੍ਰਾਮ ਦਾਣਾ) ਤਾਜ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ ਸਰਗਰਮ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ।
3.3–4 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਚੂਹਿਆਂ ਲਈ ਬਰੋਮਾਡਾਇਲੋਨ 0.005% ਚਾਰਾ ਵਰਤਣਾ।
4.ਖੁੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਾ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।
5.ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਕੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਧਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।